W ubiegłym roku miałem możliwość ponownie odwiedzić kraje bałtyckie w tym Litewskie Wilno.
Wieczorem wybrałem się z moim kolegą obejrzeć jeden z wielu bunkrów wchodzących w skład
Polskiego Pierścienia Obronnego Wilna. W 1922 obliczu rosnącego ryzyka ataku ze strony ZSRR, polskie władze podjęły decyzję o ufortyfikowaniu Wilna. Postanowiono je zabezpieczyć ze wszystkich stron i zbudować oprócz bunkrów bojowych ze stanowiskami ogniowymi, składy amunicji, łączącą je wąskotorową kolejkę, mosty, drogi, a także przeprowadzić inne prace logistyczne i infrastrukturalne.
Zbudowano więc ogromne magazyny amunicyjne, najpierw w postaci ceglanych budynków, a potem także obiektów podziemnych.
Znaczącą część miasta zajmowały koszary. Największy zespół koszarowy położony był na północnych przedmieściach Wilna i tworzył dzielnicę, zwaną Placem Broni. Stacjonowały tam 1. i 5. Pułk Piechoty Legionów; później dołączyła też do nich kompania czołgów, wydzielona z grodzieńskiego 7. Batalionu Pancernego. Na południe od Placu Broni stacjonował 4. Pułk Ułanów. Bliżej rzeki rozlokowani byli artylerzyści – 3. Pułk Artylerii Ciężkiej i część 1. Pułku Artylerii Lekkiej Legionów. Na południowym brzegu Wilejki, u podnóża Góry Zamkowej, stacjonował 3. batalion saperów. Nieco dalej w górę rzeki, w dwóch kompleksach koszar stacjonował 6. Pułk Piechoty Legionów oraz część 1. Pułku Artylerii Lekkiej. W śródmieściu zaś mieścił się Inspektorat Armii i Dowództwa Obszaru Warownego. Inspektorat Armii znajdował się w tzw. Willi Podzamcze, będącej wówczas jedyną pozostałością Zamku Dolnego – dziś willa jest elementem zrekonstruowanego zamku, mieszczącego muzeum (można ją zobaczyć od strony dziedzińca). Siedziba Dowództwa Obszaru Warownego mieści dziś litewskie Ministerstwo Obrony Narodowej.
Dziś w Wilnie trudno zobaczyć ślady po dawnym Obszarze Warownym. W rzeczywistości, Wilno było przed 1939 r. miastem mającym bardzo silny garnizon, wielkie magazyny wojskowe oraz broniące przed ewentualnym najeźdźcą fortyfikacje.
W 1939 r. większość oddziałów stacjonujących w Wilnie wyjechała na zachód Polski.
Ostatni dowódca Obszaru Warownego, ppłk Tadeusz Podwysocki, rozkazał 14 września obsadzić pozycje obronne, a dzień później – przystąpić do prac fortyfikacyjnych na odcinku południowym, skąd spodziewano się nadejścia Niemców. Ale już 17 września okazało się, że zagrożenie przychodzi z zupełnie innego kierunku. Możliwości jakie dawał Obszar Warowny Wilno nie zostały niestety wykorzystane. Wilno ostało zdobyte przez sowietów 19 września 1939r.
Marek Pawlicki
